અલ નીનોની વધતી તાકાત વચ્ચે સપ્ટેમ્બરમાં ચોમાસું નબળું પડશે? જાણો IOD અને MJO શું કહે છે
ભારતીય ચોમાસા માટે ઓગસ્ટનો અંત અને સપ્ટેમ્બરનો સમયગાળો હવે મહત્વનો બની રહ્યો છે. સ્કાયમેટના હવામાન નિષ્ણાત મહેશ પલાવતના વિશ્લેષણ મુજબ, હાલમાં બંગાળની ખાડીમાં બનેલું લો પ્રેશર સિસ્ટમ ધીમે ધીમે ઝારખંડ, છત્તીસગઢ, મધ્ય પ્રદેશ અને ઉત્તર પ્રદેશ તરફ આગળ વધી શકે છે. તેના કારણે આગામી દિવસોમાં પૂર્વ અને મધ્ય ભારતના કેટલાક વિસ્તારોમાં વરસાદની ગતિવિધિ વધવાની શક્યતા છે.
હાલની સિસ્ટમની અસર ખાસ કરીને ઓડિશા, પશ્ચિમ બંગાળ, ઝારખંડ, છત્તીસગઢ, બિહાર, પૂર્વી મધ્ય પ્રદેશ અને ઉત્તર પ્રદેશના કેટલાક વિસ્તારોમાં જોવા મળી શકે છે. પહાડી વિસ્તારોમાં પણ આગામી બે-ત્રણ દિવસ દરમિયાન વરસાદ વધવાની શક્યતા છે. 18-19 ઓગસ્ટની આસપાસ પંજાબ, હરિયાણા અને દિલ્હી-એનસીઆરમાં પણ વરસાદની ગતિવિધિમાં વધારો થઈ શકે છે. જોકે દેશના ઘણા અન્ય વિસ્તારોમાં વરસાદ પ્રમાણમાં ઓછો રહેવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
અલ નીનો હવે કેટલો મજબૂત?
હવામાન વિશ્લેષણમાં સૌથી મોટો મુદ્દો અલ નીનોનો છે. તાજેતરના સમુદ્ર સપાટીના તાપમાનના આંકડા દર્શાવે છે કે નીએનો-1+2 વિસ્તારમાં તાપમાન અસામાન્ય રીતે ઊંચું છે, જ્યારે નીએનો-3 વિસ્તારમાં પણ નોંધપાત્ર ગરમી જોવા મળી રહી છે. સૌથી મહત્વનું નીએનો-3.4 ક્ષેત્ર છે, જ્યાં તાપમાનનો વધારો લગભગ 1.8°C સુધી પહોંચ્યો હોવાનું વિશ્લેષણમાં જણાવાયું છે.
સામાન્ય રીતે નીએનો-3.4માં તાપમાનનો વધારો 1.5°Cથી ઉપર જાય ત્યારે અલ નીનો મજબૂત માનવામાં આવે છે. જો આ તાપમાન 2°Cથી ઉપર જાય તો તેને વધુ મજબૂત અથવા સ્ટ્રોંગ અલ નીનોની શ્રેણીમાં ગણવામાં આવી શકે છે. હાલના મોડેલ સંકેતોને જોતા ઓક્ટોબર આસપાસ અલ નીનો વધુ મજબૂત બનવાની શક્યતા છે.
આ બાબત ભારતીય ચોમાસા માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે, કારણ કે ઓગસ્ટના અંતથી સપ્ટેમ્બર દરમિયાન અલ નીનોની અસર ધીમે ધીમે વરસાદની ગતિવિધિ પર દેખાઈ શકે છે. ખાસ કરીને સપ્ટેમ્બરમાં વરસાદની ખોટ ભરપાઈ થવાની શક્યતા મર્યાદિત રહી શકે છે.
શું આ વર્ષે ચોમાસું 90 ટકાથી નીચે જશે?
હાલ ભારતીય ચોમાસું સામાન્ય કરતાં આશરે 13 ટકા જેટલું પાછળ ચાલી રહ્યું હોવાનું વિશ્લેષણમાં જણાવાયું છે. જો આગામી અઠવાડિયાઓમાં વરસાદની ગતિમાં મોટો સુધારો નહીં થાય તો ચોમાસાની કુલ ખોટ વધુ વધી શકે છે.
સ્કાયમેટના આ વિશ્લેષણ મુજબ ઓગસ્ટનો અંતિમ સમયગાળો પણ વરસાદ માટે થોડો નબળો રહી શકે છે અને સપ્ટેમ્બરમાં પણ મોટી રિકવરીના સંકેતો હાલ દેખાતા નથી. પરિણામે સમગ્ર ચોમાસું સામાન્ય સ્તરથી નીચે સમાપ્ત થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
IOD શું કહે છે?
ભારતીય ચોમાસા માટે ઇન્ડિયન ઓશન ડાયપોલ એટલે કે IOD પણ ખૂબ મહત્વનું પરિબળ છે. પોઝિટિવ IOD સામાન્ય રીતે ભારતના ચોમાસાને ટેકો આપી શકે છે, કારણ કે પશ્ચિમ હિંદ મહાસાગરમાં સમુદ્રનું તાપમાન વધવાથી વાદળો અને ભેજની ગતિવિધિમાં વધારો થઈ શકે છે.
હાલ IOD પોઝિટિવ ઝોનમાં છે, પરંતુ તેની તાકાત એટલી વધારે નથી કે તે અલ નીનોની અસરને સંપૂર્ણપણે નિષ્ક્રિય કરી શકે. વિશ્લેષણ મુજબ IOD લગભગ +0.4ની આસપાસ છે અને અગાઉ તે +0.63 સુધી પહોંચ્યો હતો. જો સપ્ટેમ્બરમાં IOD +1°C અથવા તેનાથી વધુ થાય તો ચોમાસાને થોડો ટેકો મળી શકે છે, પરંતુ તે સમય સુધી ચોમાસાની સિઝન અંતિમ તબક્કામાં પહોંચી ચૂકી હશે.
MJO પણ ચોમાસાને કેટલો સપોર્ટ કરશે?
અન્ય મહત્વનું પરિબળ છે Madden-Julian Oscillation એટલે કે MJO. સરળ ભાષામાં સમજીએ તો વિષુવવૃત્તની આસપાસ પૂર્વ તરફ આગળ વધતો વાદળો અને વરસાદનો એક વિશાળ તરંગ MJO તરીકે ઓળખાય છે. જ્યારે MJO હિંદ મહાસાગરના ક્ષેત્રમાં સક્રિય હોય છે ત્યારે ભારતમાં ચોમાસાની ગતિવિધિ વધવામાં મદદ મળી શકે છે.
પરંતુ હાલ MJO હિંદ મહાસાગરના 2 અને 3 ફેઝમાં મજબૂત રીતે પ્રવેશ કરતું દેખાતું નથી. તે પશ્ચિમ પ્રશાંત મહાસાગર તરફ રહેવાની શક્યતા હોવાથી આગામી દિવસોમાં ભારતીય ચોમાસાને તેનો ખાસ મોટો ટેકો મળવાની શક્યતા ઓછી છે.
તેના કારણે એક તરફ અલ નીનો મજબૂત થઈ રહ્યો છે, બીજી તરફ IODનો સપોર્ટ મર્યાદિત છે અને MJO પણ ભારત માટે ખાસ અનુકૂળ સ્થિતિમાં નથી. આ ત્રણેય પરિબળોને જોતા સપ્ટેમ્બરમાં ચોમાસું નબળું રહેવાની શક્યતા વધી રહી છે.
જોકે પૂર્વ ભારતમાં વરસાદ ચાલુ રહી શકે
આનો અર્થ એ નથી કે સમગ્ર ભારતમાં વરસાદ બંધ થઈ જશે. બંગાળની ખાડીમાં બનતી સિસ્ટમો પશ્ચિમ તરફ આગળ વધતી રહેશે તો ઓડિશા, પશ્ચિમ બંગાળ, ઝારખંડ, બિહાર, છત્તીસગઢ અને પૂર્વી મધ્ય પ્રદેશમાં વરસાદની ગતિવિધિ ચાલુ રહી શકે છે.
ઉત્તર પ્રદેશના કેટલાક વિસ્તારોમાં પણ વરસાદ જોવા મળી શકે છે. જ્યારે પંજાબ, હરિયાણા અને દિલ્હી-એનસીઆરમાં 18-19 ઓગસ્ટ આસપાસ વરસાદમાં થોડો વધારો થવાની શક્યતા છે. પરંતુ દેશના અન્ય ઘણા વિસ્તારોમાં વરસાદની ગતિવિધિમાં ધીમે ધીમે ઘટાડો જોવા મળી શકે છે.
આગામી અઠવાડિયાંમાં સૌથી મહત્વની બાબત રહેશે કે નીએનો-3.4નું તાપમાન 2°Cની નજીક કે તેનાથી ઉપર જાય છે કે નહીં, IOD કેટલો મજબૂત બને છે અને MJO કયા ફેઝમાં પ્રવેશ કરે છે. આ ત્રણ પરિબળો ભારતીય ચોમાસાના અંતિમ તબક્કાની દિશા નક્કી કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
નોંધ: ઉપરનું વિશ્લેષણ આપેલા સ્કાયમેટ પોડકાસ્ટના આધારે તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. હવામાનની આગાહીમાં મોડેલ અપડેટ પ્રમાણે ફેરફાર થઈ શકે છે, તેથી તાજા IMD બુલેટિનને પણ ધ્યાનમાં લેવું જરૂરી છે.
ટિપ્પણીઓ