ધર્મેન્દ્ર પ્રધાન બાદ શિક્ષણ મંત્રાલયની કમાન પ્રહલાદ જોશીને, જાણો કોણ છે નવા શિક્ષણમંત્રી?

 ધર્મેન્દ્ર પ્રધાન બાદ શિક્ષણ મંત્રાલયની કમાન પ્રહલાદ જોશીને, જાણો કોણ છે નવા શિક્ષણમંત્રી?

ભારતના રાજકારણમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી શિક્ષણ મંત્રાલયને લઈને ભારે ચર્ચા ચાલી રહી હતી. કેન્દ્રીય શિક્ષણમંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામા બાદ સૌથી મોટો સવાલ એ હતો કે દેશના સૌથી મહત્વપૂર્ણ મંત્રાલયોમાંના એક એવા શિક્ષણ મંત્રાલયની જવાબદારી હવે કોને સોંપવામાં આવશે? હવે આ સસ્પેન્સનો અંત આવી ગયો છે. કેન્દ્ર સરકારે ઉપભોક્તા બાબતો, ખાદ્ય અને જાહેર વિતરણ તેમજ નવી અને નવીનીકરણીય ઊર્જા મંત્રી પ્રહલાદ જોશીને શિક્ષણ મંત્રાલયનો વધારાનો કાર્યભાર સોંપ્યો છે. આ નિર્ણય બાદ દેશભરમાં પ્રહલાદ જોશી વિશે જાણવાની ઉત્સુકતા વધી છે.

પ્રહલાદ જોશીનો જન્મ 27 નવેમ્બર 1962ના રોજ કર્ણાટકના વિજયપુરામાં થયો હતો. તેમના પિતા ભારતીય રેલવેમાં કર્મચારી હતા અને તેમના બાળપણનો મોટો સમય સામાન્ય મધ્યમવર્ગીય પરિવારમાં પસાર થયો હતો. તેમણે પ્રાથમિક શિક્ષણ પણ રેલવે સ્કૂલમાં જ મેળવ્યું હતું. બાળપણથી જ તેઓ રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) સાથે જોડાયા હતા અને નિયમિત રીતે શાખાઓમાં હાજરી આપતા હતા. સંઘના તાલીમ શિબિરોમાં મળેલી શિસ્ત, સંગઠન ક્ષમતા અને કાર્યપદ્ધતિએ તેમના વ્યક્તિત્વને ઘડવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.

પ્રહલાદ જોશીની રાજકીય ઓળખ શરૂઆતમાં નેતા તરીકે નહીં પરંતુ સંગઠનના સમર્પિત કાર્યકર તરીકે બની. તેઓ લાંબા સમય સુધી સંગઠન માટે પડદા પાછળ રહીને કાર્ય કરતા રહ્યા. પરંતુ 1990ના દાયકામાં એક એવો મુદ્દો સામે આવ્યો, જેણે તેમને રાજ્યની રાજનીતિમાં અલગ ઓળખ અપાવી.

આ મુદ્દો હતો કર્ણાટકના હુબલી શહેરમાં આવેલ ઈદગાહ મેદાનનો. આ મેદાનને રાણી ચેનમ્મા મેદાન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. વર્ષો સુધી અહીં મેળાઓ, રમતગમતની સ્પર્ધાઓ અને જાહેર કાર્યક્રમો યોજાતા રહ્યા હતા. પરંતુ આ જમીનનો એક ભાગ અંજુમન-એ-ઇસ્લામ ટ્રસ્ટને નમાજ માટે લીઝ પર આપવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ તેની માલિકી અને ઉપયોગ અંગે વિવાદ શરૂ થયો.

સંઘ પરિવાર સાથે જોડાયેલા સંગઠનોએ "રાષ્ટ્રધ્વજ ગૌરવ સંરક્ષણ સમિતિ" બનાવી અને માંગણી કરી કે આ મેદાનમાં સ્વતંત્રતા દિવસના અવસરે તિરંગો ફરકાવવાની મંજૂરી આપવામાં આવે. આ સમગ્ર આંદોલનના મુખ્ય સંચાલકોમાં પ્રહલાદ જોશીનો સમાવેશ થતો હતો. આ જ ઘટના તેમના રાજકીય જીવનનો મહત્વપૂર્ણ વળાંક સાબિત થઈ.

15 ઓગસ્ટ 1994ના રોજ ભાજપના નેતા ઉમા ભારતી હુબલી પહોંચ્યા હતા. તે સમયે કર્ફ્યૂ લાગુ હતો અને તેમની ધરપકડ થતાં વાતાવરણ તંગ બન્યું. વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન પોલીસ ફાયરિંગમાં અનેક લોકોના મોત થયા અને સૈંકડો લોકો ઘાયલ થયા. આ ઘટનાએ ઉત્તર કર્ણાટકની રાજનીતિમાં મોટો ફેરફાર લાવ્યો. ઘણા રાજકીય વિશ્લેષકો આ ઘટનાને "કર્ણાટકની મિની અયોધ્યા" તરીકે પણ ઓળખાવે છે. આ આંદોલનથી ભાજપને રાજ્યમાં મજબૂત રાજકીય આધાર મળ્યો અને પ્રહલાદ જોશી પણ રાજ્યના અગ્રણીઓમાં સ્થાન પામ્યા.

વર્ષો સુધી ચાલેલા કાનૂની વિવાદ બાદ 2010માં સુપ્રીમ કોર્ટે નિર્ણય આપ્યો કે ઈદગાહ મેદાનની માલિકી નગરપાલિકાની છે. પરંતુ ત્યાં સુધીમાં પ્રહલાદ જોશી પોતાની અલગ રાજકીય ઓળખ ઉભી કરી ચૂક્યા હતા.

2004માં તેમણે પ્રથમ વખત ધારવાડ લોકસભા બેઠક પરથી ચૂંટણી જીતી અને સંસદમાં પ્રવેશ કર્યો. ત્યારબાદ 2009, 2014, 2019 અને 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં સતત જીત મેળવી તેમણે પાંચ વખત સાંસદ બનવાનો રેકોર્ડ બનાવ્યો. 2009ની ચૂંટણી દરમિયાન જ્યારે દેશભરમાં ઘણા મોટા નેતાઓ પરાજિત થઈ રહ્યા હતા ત્યારે તેમણે કર્ણાટકમાં સૌથી મોટી જીતમાંથી એક નોંધાવી હતી. 2024ની ચૂંટણીમાં તેમણે કોંગ્રેસના ઉમેદવાર વિનોદ અસૂતીને લગભગ 97 હજારથી વધુ મતોથી હરાવ્યા હતા.

પ્રહલાદ જોશી કર્ણાટકના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી જગદીશ શેટ્ટાર અને દિવંગત ભાજપ નેતા અનંત કુમારના નજીકના સહયોગી માનવામાં આવે છે. 2013ની કર્ણાટક વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલાં તેમને રાજ્ય ભાજપના અધ્યક્ષ તરીકે જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી. તે સમય દરમિયાન ભાજપ આંતરિક મતભેદો અને સત્તા વિરોધી લહેરનો સામનો કરી રહી હતી. બી.એસ. યેદિયુરપ્પા પણ તે સમયે પાર્ટી છોડીને અલગ થયા હતા. પ્રહલાદ જોશીએ સંગઠનને એકસાથે રાખવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ ચૂંટણીમાં ભાજપને પરાજયનો સામનો કરવો પડ્યો અને કોંગ્રેસે સિદ્ધારમૈયાના નેતૃત્વમાં સરકાર બનાવી.

ભાજપમાં પ્રહલાદ જોશીની સૌથી મોટી ઓળખ સંગઠનના કુશળ સંચાલક તરીકે છે. તેઓ મોટા જનસમૂહને સંબોધતા લોકપ્રિય નેતા કરતાં વધુ વિશ્વાસપાત્ર સંગઠનકાર તરીકે ઓળખાય છે. મુશ્કેલ રાજકીય પરિસ્થિતિમાં પાર્ટી તેમને મહત્વપૂર્ણ જવાબદારીઓ સોંપતી રહી છે.

2023માં તેમને રાજસ્થાન વિધાનસભા ચૂંટણી માટે પાર્ટીના પ્રભારી બનાવવામાં આવ્યા હતા. 2019થી 2024 દરમિયાન તેઓ સંસદીય કાર્યમંત્રી તરીકે કાર્યરત રહ્યા. આ કાર્યકાળ દરમિયાન સંસદમાં વિરોધ પક્ષના ભારે હોબાળા વચ્ચે સરકારના અનેક મહત્વપૂર્ણ વિધેયકો પસાર કરાવવામાં તેમની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા રહી હતી.

2014થી 2019 દરમિયાન તેમણે પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ સંબંધિત સ્થાયી સમિતિના અધ્યક્ષ તરીકે પણ કામગીરી સંભાળી હતી. ઉપરાંત તેઓ લોકસભાની બિઝનેસ એડવાઇઝરી કમિટી, કમિટી ઑન એથિક્સ અને પેનલ ઑફ ચેરપર્સન્સ સહિત અનેક મહત્વપૂર્ણ સંસદીય સમિતિઓમાં સભ્ય રહ્યા હતા.

2024માં કેન્દ્રમાં ત્રીજી વખત એનડીએ સરકાર રચાયા બાદ તેમને ઉપભોક્તા બાબતો, ખાદ્ય અને જાહેર વિતરણ મંત્રાલય તથા નવી અને નવીનીકરણીય ઊર્જા મંત્રાલયની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી. હવે તેમની પાસે શિક્ષણ મંત્રાલયનો વધારાનો કાર્યભાર પણ આવ્યો છે.

શિક્ષણ મંત્રાલય દેશના ભવિષ્ય સાથે સીધો સંબંધ ધરાવતું મંત્રાલય છે. નવી શિક્ષણ નીતિ (NEP), ઉચ્ચ શિક્ષણમાં સુધારા, ડિજિટલ શિક્ષણ, રાષ્ટ્રીય પરીક્ષા વ્યવસ્થા, યુનિવર્સિટીઓનું સંચાલન અને વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્યને અસર કરતા અનેક નિર્ણયો આ મંત્રાલય હેઠળ લેવામાં આવે છે. તેથી પ્રહલાદ જોશીની કામગીરી પર દેશભરના વિદ્યાર્થીઓ, શિક્ષકો, વાલીઓ અને શિક્ષણવિદોની નજર રહેશે.

રસપ્રદ વાત એ છે કે પ્રહલાદ જોશીએ અત્યાર સુધી શિક્ષણ, શાળા, કોલેજ અથવા પરીક્ષા સંબંધિત કોઈ કેન્દ્રીય મંત્રાલયનું નેતૃત્વ કર્યું નથી. તેમ છતાં સંગઠન સંભાળવાની તેમની ક્ષમતા, વહીવટી અનુભવ અને લાંબા રાજકીય જીવનને ધ્યાનમાં રાખીને તેમને આ મહત્વપૂર્ણ જવાબદારી સોંપવામાં આવી હોવાનું માનવામાં આવે છે.

તેમના અંગત જીવનની વાત કરીએ તો તેઓ હિંદુસ્તાની શાસ્ત્રીય સંગીતના રસિક છે અને ફુરસદના સમયમાં શતરંજ રમવાનું પસંદ કરે છે. વર્ષ 2008માં તેઓ ભારતીય સંસદીય પ્રતિનિધિમંડળના સભ્ય તરીકે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભામાં પણ હાજર રહ્યા હતા, જ્યાં તેમણે મહિલાઓ અને બાળકો સામે થતા અત્યાચારના મુદ્દે ભારતનો અભિપ્રાય રજૂ કર્યો હતો.

હવે દેશના શિક્ષણ ક્ષેત્રની દિશા નક્કી કરવામાં પ્રહલાદ જોશીની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ રહેશે. નવી શિક્ષણ નીતિના અમલીકરણથી લઈને રાષ્ટ્રીય સ્તરની પરીક્ષાઓ, વિદ્યાર્થીઓને મળતી સુવિધાઓ અને ઉચ્ચ શિક્ષણમાં સુધારાઓ જેવા અનેક મુદ્દાઓ પર તેમના નિર્ણયો મહત્વના બનશે. આગામી સમયમાં તેઓ શિક્ષણ મંત્રાલયમાં શું નવા પગલાં લે છે, તે સમગ્ર દેશ માટે ખાસ રસનો વિષય રહેશે.

ભારતના લાખો વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષણ જગત સાથે જોડાયેલા લોકો હવે નવી આશા સાથે પ્રહલાદ જોશીના નિર્ણયો તરફ નજર રાખી રહ્યા છે. કેન્દ્ર સરકારના આ નિર્ણયથી શિક્ષણ મંત્રાલયમાં નવી દિશા અને નવા અભિગમની અપેક્ષા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.